آرماتوربندی چیست؟ (اصول، مراحل اجرا و لیست ابزار مورد نیاز)

آرماتوربندی به مجموعه عملیاتی گفته می‌شود که طی آن میلگردها در شکل و آرایش مشخص در کنار هم قرار می‌گیرند و با استفاده از سیم آرماتوربندی به یکدیگر متصل می‌شوند تا سازه‌ای مقاوم در برابر نیروهای کششی، خمشی و برشی ایجاد شود. از آنجایی که بتن به‌طور طبیعی در برابر فشار مقاوم است اما در برابر کشش عملکرد ضعیفی دارد، وجود میلگرد و نحوه اتصال آن‌هاست که یک سازه را تبدیل به بتن مسلح می‌کند. هرچه اتصالات محکم‌تر و اصولی‌تر باشند، رفتار سازه در هنگام زلزله، بار مرده و بار زنده بهبود چشمگیری پیدا می‌کند.

هدف از آرماتوربندی چیست؟

هدف اصلی از آرماتوربندی افزایش مقاومت کششی بتن است. وقتی میلگردها با چیدمان صحیح و گره‌های محکم در دل بتن قرار می‌گیرند، نیروهای کششی و خمشی میان آن‌ها توزیع شده و احتمال ترک‌خوردگی سازه کاهش می‌یابد. آرماتوربندی همچنین باعث می‌شود سازه در برابر نیروهای جانبی مانند زلزله، و در برابر نیروهای برشی به‌ویژه در ستون‌ها و فونداسیون، مقاوم باقی بماند. انسجام نهایی اسکلت نیز تا حد زیادی به کیفیت آرماتوربندی وابسته است.

مصالح و ابزار مورد نیاز آرماتوربندی

در آرماتوربندی، کیفیت مصالح و ابزار نقش تعیین‌کننده‌ای در سرعت، دقت و استحکام نهایی سازه دارد. این بخش معمولاً مهم‌ترین قسمت برای مجریان پروژه و همچنین تأمین‌کنندگان مصالح محسوب می‌شود، زیرا اگر میلگرد، مفتول یا ابزار کیفیت مطلوب نداشته باشند، زنجیره اجرای سازه از ابتدا دچار ضعف خواهد شد.

انواع میلگرد

میلگردها در این فرایند به عنوان عناصر اصلی تحمل‌کننده نیروهای کششی به‌کار می‌روند. میلگرد ساده معمولاً برای ساخت قطعات فرمی مانند رکابی، سنجاقی یا خرک استفاده می‌شود؛ زیرا شکل‌پذیری بیشتری دارد. در مقابل، میلگرد آجدار به دلیل ایجاد چسبندگی بهتر با بتن و کمک به انتقال تنش، گزینه استاندارد برای اسکلت سازه‌های بتنی است. انتخاب نوع و سایز میلگرد معمولاً براساس نقشه‌های سازه‌ای صورت می‌گیرد و دقت در آن اهمیت بالایی دارد.

سیم آرماتوربندی

این سیم وظیفه دارد میلگردها را در محل خود ثابت نگه دارد و مانع جابه‌جایی آن‌ها هنگام بتن‌ریزی شود. بهترین نوع برای این کار مفتول سیاه آنیل شده است که در فرآیند حرارتی نرم شده و هنگام گره‌زدن، مقاومت کافی و انعطاف لازم را دارد. قطر استاندارد سیم آرماتوربندی ۱.۵ میلی‌متر است؛ زیرا به‌خوبی خم می‌شود، پاره نمی‌شود و در عین حال استحکام اتصال را تأمین می‌کند. سیم‌های خشک یا زنگ‌زده معمولاً باعث ایجاد گره‌های ضعیف می‌شوند و اجرای کار را سخت‌تر می‌کنند.

ابزار مورد استفاده در آرماتوربندی

ابزار نقش تکمیل‌کننده در اجرای صحیح آرماتوربندی دارند. گاز انبر ابزار اصلی برای بستن، پیچاندن و بریدن سیم است و تقریباً تمام گره‌ها با آن اجرا می‌شود. در کنار آن، ابزارهای دیگری مانند متر، قیچی، قلاب دستی و در پروژه‌های بزرگ‌تر، دستگاه گره‌زن اتوماتیک برای افزایش سرعت و یکنواختی کار مورد استفاده قرار می‌گیرد.

لیست ابزارها:

• گاز انبر
• متر
• قیچی مفتول‌بر
• قلاب یا گره‌زن اتوماتیک

مراحل اجرای آرماتوربندی ساختمان

اجرای آرماتوربندی از یک فرآیند دقیق و چندمرحله‌ای تشکیل شده است که هر بخش آن روی عملکرد سازه اثر مستقیم دارد. کار از مرحله طراحی آغاز می‌شود؛ جایی که مهندسین، محل قرارگیری میلگردها، نوع و تعداد آن‌ها را براساس محاسبات سازه‌ای تعیین می‌کنند. در مرحله اجرا، اولین وظیفه آرماتوربند، خواندن درست نقشه‌ها و آماده‌سازی میلگردها است.

پس از آن میلگردها باید بر اساس اندازه‌های مشخص برش خورده و در صورت نیاز خم‌کاری شوند؛ به‌ویژه برای ساخت خاموت‌ها، سنجاقی‌ها و رکابی‌ها. تمیز بودن سطح میلگرد از هرگونه چسبندگی، روغن یا زنگ‌زدگی عمیق از دیگر مواردی است که پیش از شروع کار باید بررسی شود.

در ادامه، میلگردها در جای مناسب قرار گرفته و با استفاده از سیم آرماتوربندی گره زده می‌شوند. این مرحله که جزء مهم‌ترین بخش‌های کار است، باید با دقت انجام شود تا شبکه آرماتور در هنگام بتن‌ریزی جابه‌جا نشود. پس از پایان گره‌زدن، کل کار از نظر فاصله‌ها، کاور بتن، محل قرارگیری خاموت‌ها و طول اورلپ کنترل شده و آماده بتن‌ریزی می‌شود.

انواع گره در آرماتوربندی

گره‌زدن سیم آرماتوربندی یکی از تخصصی‌ترین بخش‌های کار است. انتخاب نوع گره درست باعث می‌شود اتصال میلگردها پایدار و استاندارد باشد. هر نوع گره برای شرایط و محل خاصی مناسب است و آرماتوربند باید بسته به وضعیت سازه، بهترین گزینه را انتخاب کند.

گره ساده (لغزان)

گره ساده یکی از رایج‌ترین روش‌هاست و بیشتر برای سطوح افقی مثل شبکه‌بندی کف یا فونداسیون استفاده می‌شود. این گره سرعت اجرای بالایی دارد و برای میلگردهایی با قطر معمولی مناسب است. اگرچه استحکام متوسطی دارد، اما برای اکثر نقاط افقی کاملاً کافی است.

گره صلیبی (ضربدری)

این نوع گره زمانی استفاده می‌شود که میلگردها قطر بیشتری داشته باشند یا فشار بیشتری در آن نقطه از سازه وارد شود. سیم در این روش از دو جهت متفاوت دور میلگردها پیچیده می‌شود و نتیجه آن اتصال بسیار محکم‌تر نسبت به گره ساده است.

گره پشت‌گردنی

این گره بیشتر در ستون‌ها به‌خصوص برای اتصال میلگردهای طولی به خاموت‌ها کاربرد دارد. در این قسمت‌ها، میلگرد باید در برابر نیروهای کششی و لرزش ناشی از بتن‌ریزی کاملاً ثابت بماند و گره پشت‌گردنی بهترین عملکرد را ارائه می‌دهد.

گره اصطکاکی

وقتی میلگرد سطح صاف‌تری دارد یا احتمال لغزش بیشتری وجود دارد، از گره اصطکاکی استفاده می‌شود. این گره اصطکاک بیشتری در محل اتصال ایجاد می‌کند و مانع حرکت یا چرخش میلگرد می‌شود.

جدول مقایسه انواع گره‌ها:

نکات مهم و اشتباهات رایج در آرماتوربندی

در هر پروژه ساختمانی، رعایت نکات فنی در آرماتوربندی تأثیر مستقیمی روی ایمنی و طول عمر سازه دارد. یکی از مهم‌ترین موارد، رعایت فاصله استاندارد خاموت‌هاست؛ زیرا تغییر در آن باعث می‌شود مقاومت برشی ستون یا تیر کاهش پیدا کند. موضوع مهم دیگر، رعایت طول اورلپ است. اگر مقدار همپوشانی میلگرد کمتر از حد استاندارد باشد، انتقال نیرو به‌درستی انجام نمی‌شود و در عملکرد سازه ضعف ایجاد می‌شود.

اشتباه دیگر استفاده از سیم آرماتوربندی خشک یا زنگ‌زده است. این سیم‌ها هنگام گره‌زدن شکننده شده و در هنگام بتن‌ریزی ممکن است باز شوند. همچنین رعایت فاصله میلگردها از سطح بتن با استفاده از اسپیسر ضروری است تا بتن بتواند کاور مناسبی ایجاد کند و از خوردگی میلگرد جلوگیری شود.

محاسبه وزن سیم آرماتوربندی مورد نیاز

برای تعیین مقدار سیم مورد نیاز در یک پروژه، یک قاعده تقریبی مشخص وجود دارد. به طور کلی برای هر یک تن میلگرد، حدود ۷ تا ۱۰ کیلوگرم سیم آرماتوربندی مصرف می‌شود. این مقدار وابسته به نوع سازه، تراکم شبکه آرماتور، تعداد گره‌ها و قطر میلگردها تغییر می‌کند.
در سازه‌های سنگین مانند فونداسیون‌های عمیق یا ستون‌های با میلگردهای زیاد، مصرف سیم به سمت عدد ۱۰ نزدیک می‌شود؛ اما در سازه‌های سبک یا شبکه‌های با تراکم کمتر، مقدار مصرف به حدود ۷ کیلوگرم می‌رسد. این محاسبه به خریداران کمک می‌کند دقیق‌تر برای تهیه مفتول اقدام کنند.

جمع‌بندی و کلام آخر

آرماتوربندی را می‌توان قلب سازه‌های بتنی دانست؛ جایی که کیفیت اجرا، نوع میلگرد و مهارت آرماتوربند به صورت مستقیم بر ایمنی ساختمان اثر می‌گذارد. انتخاب صحیح مصالح، رعایت نکات فنی و استفاده از سیم آرماتوربندی نرم و استاندارد نقش کلیدی در افزایش استحکام و سرعت اجرای پروژه دارد.
اگر قصد خرید مفتول سیاه ۱.۵ میلی‌متر آنیل شده را دارید، کارشناسان ما در آموت سازه آماده‌اند تا متناسب با نوع سازه، مقدار مصرف و بودجه شما بهترین پیشنهاد را ارائه دهند.