انواع سیم مفتول چیست؟ (بررسی تخصصی بر اساس جنس، آلیاژ و روکش)

سیم مفتول یکی از پایه‌ای‌ترین محصولات فلزی در صنایع ساختمان، توری‌بافی، کشاورزی، لوازم خانگی، صنایع غذایی و حتی حوزه‌های تخصصی‌تری مثل پتروشیمی و پزشکی است. این محصول در واقع نتیجه «کشش» و نازک‌کردن میلگرد در دستگاه‌های «مفتول‌کشی» است و از همین‌جا می‌توان فهمید که مغزی اولیه سیم، تعیین‌کننده بخش مهمی از کیفیت آن است.

یکی از مشکلات رایج در انتخاب مفتول این است که بسیاری از کاربران تفاوت «جنس مغزی» و «نوع روکش» را نمی‌دانند. در حالی که این دو مفهوم کاملاً از هم جدا هستند و اگر اشتباه شوند، انتخاب نادرست و افت کیفیت محصول نهایی اجتناب‌ناپذیر است.

در این مقاله، سیم‌های مفتولی را دقیقاً همان‌طور که یک مهندس مواد دسته‌بندی می‌کند بررسی می‌کنیم: ابتدا بر اساس جنس آلیاژ (مغزی)، سپس بر اساس نوع روکش؛ و در ادامه جدول سایزها، کاربردها و یک راهنمای انتخاب حرفه‌ای ارائه می‌شود.

طبقه‌بندی انواع سیم مفتول بر اساس جنس 

در این دسته‌بندی، نوع «مغزی» سیم بررسی می‌شود؛ یعنی اینکه خود سیم از چه آلیاژی ساخته شده است. این بخش مبنای اصلی شناخت کیفیت مفتول است.

مفتول‌های فولادی

رایج‌ترین نوع سیم در بازار ایران، مفتول فولادی است. اما همین فولاد، بسته به درصد کربن در دو گروه کاملاً متفاوت قرار می‌گیرد.

مفتول کم‌کربن

این نوع مفتول درصد کربن بسیار کمی دارد و همین موضوع باعث می‌شود «نرم»، منعطف و مناسب خمکاری باشد. هنگام گره زدن به هیچ‌وجه نمی‌شکند و به همین دلیل در صنعت ساختمان و آرماتوربندی، استانداردترین انتخاب محسوب می‌شود.

در فرآیند تولید، این مفتول اغلب پس از کشش، در کوره آنیل می‌شود تا نرم‌تر و یکنواخت‌تر شود. نتیجه کار، سیمی است که هم در دست خوش‌دست است و هم به‌راحتی تحت فشارهای نقطه‌ای خم می‌شود.

مفتول پرکربن

در این سیم‌ها، درصد کربن بیشتر از حد معمول است و همین موضوع باعث افزایش استحکام و ایجاد رفتاری شبیه به فنر می‌شود. این نوع سیم خشک‌تر است، شکل‌پذیری کمتری دارد و در برابر کشش مقاومت بالایی نشان می‌دهد.

به همین دلیل در صنایعی مانند کابل‌های پیش‌تنیده، فنرسازی، سیم بکسل و قطعاتی که نیاز به تحمل تنش دارند استفاده می‌شود.

مفتول‌های استنلس استیل

در این نوع، مغزی سیم دیگر فولاد ساده نیست؛ بلکه آلیاژ استنلس استیل (کروم/نیکل) است که مقاومت آن را در برابر زنگ‌زدگی بسیار افزایش می‌دهد. مفتول استنلس استیل تحت شرایط رطوبتی شدید، مواد شیمیایی و محیط‌های اسیدی بهترین عملکرد را دارد.

گرید ۳۰۴ گزینه عمومی و رایج بازار است؛ اما زمانی که مقاومت در برابر اسید و نمک اهمیت دارد، گرید ۳۱۶ انتخاب منطقی‌تر است.

مفتول استیل در صنایع غذایی، دارویی، تجهیزات آزمایشگاهی و فیلترهای صنعتی بیشترین کاربرد را دارد.

مفتول‌های غیرآهنی

گروهی که اغلب با مفتول‌های روکش‌دار اشتباه گرفته می‌شود، اما ماهیت کاملاً متفاوتی دارد.

مفتول مسی (تمام مس)

این سیم از تیره‌ترین و خالص‌ترین مواد رسانای برق ساخته شده است. انعطاف بالا و هدایت الکتریکی فوق‌العاده، آن را به اولین گزینه برای تولید کابل‌ها و کاربردهای الکتریکی تبدیل می‌کند.

مفتول آلومینیومی

سبک بودن، مقاومت مناسب و قیمت پایین‌تر نسبت به مس باعث شده آلومینیوم در برخی کاربردهای انتقال برق، شبکه‌های هوایی و سازه‌های سبک استفاده شود.

طبقه‌بندی انواع سیم مفتول بر اساس نوع روکش و فرآیند تولید

این دسته‌بندی همان چیزی است که عموم بازار می‌شناسد. در این بخش، نوع روکش یا فرآیند حرارتی مفتول بررسی می‌شود.

مفتول سیاه

مفتول سیاه همان مفتول فولادی کم‌کربن است که طی فرآیند «آنیل» در کوره، حرارت می‌بیند و نرم‌تر از حالت اولیه می‌شود. رنگ تیره آن ناشی از سوختن سطحی چربی‌ها و اکسید شدن سطح سیم در دمای بالا است.

این مفتول به دلیل انعطاف بالا، در گره‌زدن میلگرد، قالب‌بندی، بسته‌بندی و حتی برخی کارهای دستی و نجاری کاربرد فراوان دارد.

مفتول گالوانیزه

مفتول گالوانیزه محصولی است که روی سطح آن یک لایه فلز «روی» قرار گرفته تا از زنگ‌زدگی جلوگیری شود. این لایه می‌تواند به دو روش ایجاد شود:

گالوانیزه گرم

در این روش، سیم در حوضچه مذاب روی غوطه‌ور می‌شود. لایه ایجادشده ضخیم است و عمر سیم را چندین برابر افزایش می‌دهد. برای فنس‌کشی، مرغداری‌ها، کشاورزی و مناطق مرطوب معمولاً از این نوع استفاده می‌شود.

گالوانیزه سرد

پوششی نازک‌تر و بیشتر برای زیبایی. مقاومت کمتری دارد، اما ارزان‌تر است.

مفتول مسوار 

یکی از پرتکرارترین اشتباهات بازار این است که مفتول مسوار را با مفتول مسی اشتباه می‌گیرند؛ در حالی که این دو کاملاً متفاوت‌اند.

مفتول مسوار مغزی آهنی دارد، اما فقط روکش آن مس است.
ظاهر براق و قرمز آن، بیشتر به خاطر زیبایی و مقاومت سطحی مناسب است. این سیم در تولید لوازم خانگی، قفسه‌سازی، قطعات تزئینی، صنایع جوشکاری و فرم‌دهی کاربرد زیادی دارد.

مفتول با روکش PVC

در این نوع، مغزی (معمولاً گالوانیزه) با یک لایه PVC رنگی پوشانده می‌شود. این روکش علاوه بر زیبایی، مقاومت در برابر نمک، رطوبت و نور خورشید را بسیار افزایش می‌دهد.

در پروژه‌هایی مثل فنس‌کشی باغ‌ها، زمین‌های ورزشی و محیط‌های ساحلی بیشترین استفاده را دارد.

جدول راهنمای سایزبندی (نمره) سیم مفتول

در بازار، «نمره» همان قطر سیم بر حسب میلی‌متر است. انتخاب درست سایز نقش زیادی در سهولت اجرا و کیفیت کار دارد.

این جدول کمک می‌کند کاربران سریع‌تر تشخیص دهند چه نمره‌ای برای چه کاری مناسب است.

راهنمای انتخاب مفتول کدام مفتول برای کار من مناسب است؟

انتخاب سیم درست همیشه به «جنس مغزی»، «نوع روکش» و «محیط پروژه» بستگی دارد.

سناریو ۱: پروژه ساختمانی و آرماتوربندی

بهترین انتخاب: مفتول سیاه
این سیم نرم است، دست را اذیت نمی‌کند و در گره‌زنی بسیار سریع‌تر عمل می‌کند.

سناریو ۲: فنس‌کشی در مناطق مرطوب شمال یا جنوب

بهترین انتخاب: مفتول گالوانیزه گرم
دوام بسیار بالا در برابر نمک و رطوبت دارد.

سناریو ۳: ساخت قطعات صنعتی و تزئینی

بهترین انتخاب: مفتول مسوار
ظاهر زیبا، فرم‌دهی مناسب و مقاومت خوب را همزمان دارد.

نتیجه‌گیری

سیم مفتول محصولی ساده به نظر می‌رسد، اما شناخت تفاوت بین مغزی (جنس اصلی) و نوع روکش، کلید انتخاب درست آن است. هر پروژه بر اساس میزان رطوبت، میزان فشار، نیاز به انعطاف‌پذیری یا زیبایی، نوع مفتول مناسب خود را دارد.

برای اینکه انتخاب اشتباه نداشته باشید، کارشناسان آموت سازه می‌توانند بر اساس نوع پروژه، محیط اجرا و بودجه، بهترین نوع مفتول را به شما پیشنهاد دهند.

سوالات متداول

تفاوت مفتول مسوار و سیم مسی چیست؟

مفتول مسوار مغزی آهنی دارد ولی روکش مس روی آن کشیده شده است؛ اما سیم مسی به طور کامل از مس ساخته شده و مخصوص انتقال برق است.

کدام مفتول برای مناطق شرجی مناسب‌تر است؟

گالوانیزه گرم یا استنلس استیل ۳۱۶، به دلیل مقاومت بالا در برابر خوردگی.

آیا مفتول سیاه زنگ می‌زند؟

بله. چون هیچ روکش ضدزنگی ندارد. برای محیط‌های مرطوب، گالوانیزه بهتر است.